Suriname: Mighty Sparrow (91) overleden

TimSuriname. Als je dat woord hoort, denk je misschien aan tropische vogels, aan een ver land, of aan een bijzondere band met muziek. Vandaag nemen we je mee naar een verhaal dat die band laat zien. Een verhaal over een man die de calypso wereldberoemd maakte. En over een lied dat zelfs in Nederland en Vlaanderen een enorme hit werd.

PieterMijn goede heer, calypso? Dat woord ken ik niet uit mijn tijd. Maar een lied dat mensen raakt, dat begrijp ik. In 1850 zongen wij op de kade, in de kerk, thuis bij het haardvuur. Muziek verbindt. Vertel mij, wie is deze man?

TimHij heette Slinger Francisco, maar de wereld kende hem als Mighty Sparrow. Hij is op 91-jarige leeftijd overleden in New York, na een kort ziekbed. Zijn nabestaanden zeggen dat hij omringd was door familie. Hij werd geboren in 1935 op Grenada, maar verhuisde als peuter naar Trinidad en Tobago. Daar begon zijn grote avontuur.

PieterOverleden, zegt gij. Dat is een plechtig woord. In mijn tijd zeggen wij ook wel: hij is van ons heengegaan. Maar 91 jaar, dat is een lang leven. En hij stierf in New York, ver van zijn geboortegrond. Dat gebeurt vaker, ook in mijn eeuw, als mensen handel drijven of fortuin zoeken.

TimKlopt. En die reis naar Trinidad is belangrijk, want Trinidad is de bakermat van de calypso. Dat betekent: de plaats waar het is ontstaan. Calypso is meestal vrolijke, opzwepende dansmuziek. Maar de teksten gaan vaak over maatschappelijke en politieke thema's. Dus niet alleen feest, ook een boodschap.

PieterHa, dat doet mij denken aan de straatzangers in Amsterdam. Zij zongen over de burgemeester, over de prijs van graan, over de dominee die te veel dronk. Vrolijke wijs, scherpe woorden. Zo werkt dat dus ook in de calypso. Muziek als krant van het volk.

TimPrecies. Mighty Sparrow had in 1956 zijn eerste hit met het nummer Jean and Dinah. Daarna schreef en zong hij honderden nummers, wel zestig jaar lang. In Nederland en Vlaanderen kennen veel mensen hem van Only a Fool Breaks His Own Heart. Dat nam hij in 1966 op met Byron Lee en the Dragonaires. In 1977 werd het hier opnieuw uitgebracht en stond het meer dan een half jaar in de Top-40, met nummer 2 als hoogste plek.

PieterEen half jaar in de liedlijsten! Dat is alsof een koopman een half jaar lang de beste prijs op de beurs houdt. Dan moet dat lied wel iets bijzonders hebben. Wat betekent die titel, Only a Fool Breaks His Own Heart?

TimLetterlijk: alleen een dwaas breekt zijn eigen hart. Dus als je jezelf pijn doet door een verkeerde keuze, ben je een dwaas. Het is een lied over liefde en spijt. En dat raakte mensen, in 1977, maar ook nu nog. Muziek over gevoelens reist door de tijd, net als wij.

PieterDat begrijp ik. Liefde en spijt, die kennen geen eeuw. Maar gij sprak ook van Suriname. Wat heeft deze calypso-koning met Suriname te maken?

TimDe Surinaamse krant Starnieuws schrijft dat hij een bijzondere band met Suriname had. Hij trad er verschillende keren op. En in 1998 bracht hij op het album The Supreme Serenader het nummer Paramaribo uit. Dat is een muzikale ode aan de Surinaamse hoofdstad. Een ode is een eerbetoon, vaak in de vorm van een lied of gedicht.

PieterEen lied voor een stad. Dat is mooi. In mijn tijd zou een dichter een lofdicht schrijven voor Amsterdam. Maar een lied dat je kunt dansen, dat is nog krachtiger. Dan draagt de hele stad het in zich mee. En die krant, wat zegt die nog meer?

TimDe krant schrijft: Met zijn overlijden verliest het Caribisch gebied een artiest die gedurende tientallen jaren een herkenbare plaats innam binnen de ontwikkeling en internationale verspreiding van calypso. Dus hij hielp de muziek de wereld over. En de organisatie van calypso-artiesten van Trinidad en Tobago zegt dat hij herinnerd zal worden als groot verhalenverteller en verspreider van de calypso.

PieterHerinnerd worden als groot verhalenverteller. Dat is een prachtige zin. In mijn tijd zouden wij zeggen: hij zal voortleven in de verhalen die men over hem vertelt. Dat is misschien wel het mooiste eerbetoon. Niet een standbeeld, maar een verhaal dat blijft.

TimEn hij kreeg ook eer tijdens zijn leven. Zijn land eerde hem met talloze prijzen. De University of the West Indies gaf hem een eredoctoraat in de letteren. Dat is een eretitel van een universiteit, voor iemand die veel betekent voor taal en cultuur. Geen gewone doctorstitel, maar een bijzondere onderscheiding.

PieterEen eredoctoraat voor een zanger. In 1850 zou men daar raar van opkijken. Maar als ik goed nadenk: een man die het volk leert denken door liedjes, verdient dat misschien wel meer dan een professor die alleen in boeken schrijft. De universiteit had gelijk.

TimMooi gezegd. En nu wil ik even stilstaan bij een klein leerpunt. In het nieuws zie je de zin: Hij zal herinnerd worden als groot verhalenverteller. De structuur is: herinnerd worden als + beroep of rol. Dus niet herinnerd worden voor, maar als. Dat betekent: mensen zullen hem onthouden in die rol.

PieterGeef mij eens een eenvoudig voorbeeld, want ik wil het goed begrijpen.

TimSimpele zin: Zij wordt herinnerd als lerares. Betere zin: Zij wordt herinnerd als de lerares die generaties kinderen leerde lezen. Zie je? Na als komt de rol of het beroep. En je kunt er een extra detail aan toevoegen met die of met een bijvoeglijk naamwoord. Probeer jij het ook eens, Pieter?

PieterWel, dan zeg ik: Mighty Sparrow wordt herinnerd als de koning van de calypso. En hij wordt herinnerd als de man die Paramaribo een lied gaf. Dat voelt goed. Het is alsof je iemand een plaats geeft in de geschiedenis.

TimPrecies. En dat is precies wat dit nieuws ons laat zien. Een artiest uit 1935, die in 2025 overlijdt, en die nog steeds mensen in Suriname, Nederland en Vlaanderen raakt. Muziek is een tijdmachine. Ze reist mee met generaties. Net als wij, maar dan zonder podcaststudio.

PieterMijn goede heer, ik ben onder de indruk. Maar ik heb nog een vraag. Gij sprak van een hit in 1977. Hoe kan een lied uit 1966 pas elf jaar later een grote hit worden? Dat is toch vreemd voor een koopman als ik? Een goed product verkoopt meteen, zou ik denken.

TimGoede vraag. Soms gebeurt dat. Een lied kan opnieuw worden uitgebracht, en dan ineens past het bij de tijd. In 1977 was er misschien een andere smaak, een andere radiozender, een andere generatie. Toen werd Only a Fool Breaks His Own Heart opnieuw uitgebracht in Nederland en Vlaanderen. En toen werd het een enorm succes. Soms moet een verhaal gewoon wachten op het juiste moment.

PieterDat is een troostrijke gedachte. Ook in mijn tijd zijn er boeken die pas jaren later worden gelezen. Een schrijver kan dood zijn, en toch wordt hij later beroemd. Zo werkt de tijd. Maar goed, ik wil nog meer horen over die band met Suriname. Want daar begon dit gesprek.

TimZeker. En dat is precies waar we in deel twee dieper op ingaan. Want naast dit nieuws over Mighty Sparrow, zijn er vandaag ook andere berichten over Suriname. Over een Nederlander die gepakt werd voor het smokkelen van zes zangvogeltjes. En over Valeska, een vrouw van 55 die naar Suriname vertrok en daar een dierenopvang begon. Haar verhaal gaat over een slingeraap die haar man als vader ziet. Bijzonder, toch?

PieterZangvogeltjes smokkelen? Dat is in mijn tijd ook een misdaad, hoor. Vogels horen in de lucht, niet in een kooi op een schip. En die mevrouw met een apenopvang, dat klinkt als een roman. Ik ben benieuwd. Maar eerst: laten wij de luisteraar uitnodigen om verder te luisteren.

TimZeker. Jij daar, die nu luistert: als je dit interessant vond, blijf dan bij ons. In deel twee praten we verder over Suriname, over de calypso-erfenis van Mighty Sparrow, en over die bijzondere verhalen uit de krant. En als je wilt meepraten, ga dan naar nieuwsdoordetijd.com. Daar vind je alle afleveringen en kun je reageren. Tot zo!

TimWelkom terug bij deel twee. We hadden het net over Mighty Sparrow, de calypso-koning die ons op 91-jarige leeftijd is ontvallen. Maar waarom zoeken mensen vandaag massaal op 'Suriname'? Dat heeft te maken met drie verhalen die nu spelen. En jij, als luisteraar, zit er middenin. Blijf dus even hangen.

PieterSuriname, daar heb ik in mijn tijd weinig over gehoord, maar het klinkt als een verre, exotische plaats. Vertel mij eens, Tim, wat heeft die Mighty Sparrow met Suriname te maken? Want dat begreep ik nog niet helemaal.

TimZeker, Pieter. Mighty Sparrow had een bijzondere band met Suriname. Hij trad er verschillende keren op. En in 1998 bracht hij op het album The Supreme Serenader het nummer Paramaribo uit. Dat is een muzikale ode aan de hoofdstad van Suriname. Een ode is een eerbetoon, een lied dat iemand of iets eert.

PieterEen ode, dus. Dat woord ken ik uit de dichtkunst. In mijn tijd schrijven dichters odes aan koningen of aan de liefde. Dat een zanger een ode brengt aan een stad, dat is bijzonder. Maar goed, dat was dus zijn band met Suriname. En die andere berichten dan?

TimVandaag zijn er nog twee andere verhalen over Suriname in het nieuws. Ten eerste: een Nederlander is in Suriname gepakt voor het smokkelen van zes zangvogeltjes. Ten tweede: een vrouw van 55, Valeska, is naar Suriname vertrokken en begon daar een dierenopvang. Haar verhaal gaat over een slingeraap die haar man als vader ziet.

PieterZes zangvogeltjes smokkelen? Dat is in mijn tijd ook al verboden, hoor. Vogels horen in de lucht, niet in een donkere kooi op een schip. Maar die mevrouw met die apenopvang, dat klinkt als een roman. Een slingeraap die een man als vader ziet. Hoe kan dat?

TimDat is inderdaad bijzonder. Dieren kunnen een band krijgen met mensen die voor ze zorgen. De slingeraap ziet de man van Valeska als een vaderfiguur. Dat noemen we 'hechten'. Een dier hecht zich aan iemand. Dat betekent dat het dier zich veilig voelt bij die persoon en hem vertrouwt. Net als een kind dat zich hecht aan een ouder.

PieterHechten, dat woord gebruik ik ook voor zaken. Een schip hecht zich aan de kade. Maar hier betekent het dus een emotionele band. Mooi. En die mevrouw, Valeska, is 55. Dat is in mijn tijd al een respectabele leeftijd. Zij begint nog een dierenopvang. Dat is moedig.

TimZeker. En dat brengt ons bij een leerpunt voor jou, luisteraar. Veel mensen zeggen: 'Zij begon een dierenopvang.' Dat is goed. Maar je kunt het ook zeggen met 'er': 'Zij begon er een.' Dat klinkt misschien lastig, maar het is heel nuttig. 'Er' verwijst naar 'daar' of naar een eerder genoemd ding.

PieterAh, dat ken ik! In mijn tijd zeggen wij: 'Ik heb er een gekocht', als we bedoelen 'ik heb daar een gekocht'. Maar in het Nederlands van nu is het nog steeds hetzelfde. Geef eens een simpel voorbeeld, Tim, voor de luisteraar.

TimSimpele zin: 'Ik heb een boek. Ik lees het.' Maar met 'er': 'Ik heb een boek. Ik lees er een.' Dat klinkt een beetje vreemd, want 'er een' betekent 'een ervan'. Betere zin: 'Er zijn veel boeken. Ik lees er een.' Dat is duidelijker. 'Er' verwijst naar 'van die boeken'.

PieterDus 'er' vervangt een deel van de zin. Dat is handig. In mijn handel zeg ik: 'Ik heb veel schepen. Ik verkoop er een.' Dat betekent: ik verkoop een van die schepen. Mooi, die regel kende ik al, maar nu weet ik hoe ik het moet uitleggen.

TimPrecies. En nog een voorbeeld: 'Veel mensen zoeken op Suriname. Ik zoek er ook een.' Nee, dat is niet goed. Beter: 'Veel mensen zoeken op Suriname. Ik zoek er ook naar.' Dus 'er' kan ook verwijzen naar een onderwerp. Maar dat is misschien te veel voor nu. Onthoud vooral: 'er' + getal of 'er' + voorzetsel.

PieterGoed, dat is duidelijk. Maar laten we teruggaan naar het nieuws. Die Mighty Sparrow is overleden. Hij was 91. In mijn tijd zou dat een wonder zijn. De meeste mensen worden niet zo oud. En hij was een koning van de calypso. Wat is calypso precies?

TimCalypso is een muziekstijl uit Trinidad en Tobago. Het is meestal vrolijke, opzwepende dansmuziek. Maar de teksten gaan vaak over maatschappelijke en politieke thema's. Dus het klinkt feestelijk, maar het zegt serieuze dingen. Een voorbeeld is het nummer Jean and Dinah uit 1956. Daarmee had hij zijn eerste hit.

PieterDus calypso is als een krant die je kunt dansen. De muziek is vrolijk, maar de boodschap is serieus. Dat is knap. In mijn tijd hebben wij ook liedjes over politiek, maar die worden niet altijd gewaardeerd. Soms verbiedt de overheid ze. Deze Mighty Sparrow durfde dat wel.

TimJa, en hij wordt herdacht als een groot verhalenverteller. De organisatie van calypso-artiesten van Trinidad en Tobago zegt dat hij de calypso over de wereld heeft verspreid. Hij kreeg ook een eredoctoraat van de University of the West Indies. Dat is een hoge eer voor zijn teksten.

PieterEen eredoctoraat in de letteren. Dat is indrukwekkend. Dus hij was niet zomaar een zanger, maar een dichter. Zijn liedjes zijn als boeken. En dat hij in 1977 in Nederland en Vlaanderen een hit had met Only a Fool Breaks His Own Heart, dat is dus een lied uit 1966. Dat had ik al begrepen. Maar wat betekent die titel?

TimDe titel betekent: Alleen een dwaas breekt zijn eigen hart. Dus als je je eigen hart breekt, ben je dom bezig. Het lied gaat over iemand die zichzelf pijn doet door slechte keuzes. Dat is een universeel thema. Mensen doen dat nog steeds, in 1850, in 2026, in 2250.

PieterHm-hm. Een dwaas breekt zijn eigen hart. Dat is een wijze les. In mijn tijd zeggen wij: 'Wie zich aan een ander spiegelt, spiegelt zich zacht.' Maar dit is meer persoonlijk. Je kunt je eigen hart breken door trots of door angst. Dat is van alle tijden.

TimZeker. En dat is misschien waarom het lied in 1977 opnieuw een hit werd. De tijd was er rijp voor. Mensen herkenden zich erin. Dat gebeurt vaker. Een verhaal kan jaren wachten en dan ineens weer actueel worden. Net als dat nieuws over Suriname vandaag. Suriname is weer in het nieuws, om verschillende redenen.

PieterDus Suriname is een land dat blijft terugkomen. In mijn tijd is het een kolonie, geloof ik. Maar nu is het een zelfstandig land. En er gebeuren dingen: smokkel, dierenopvang, muziek. Het is een plek met een verhaal. Dat waardeer ik.

TimJa, en jij daar, luisteraar, hebt nu drie verhalen gehoord: over Mighty Sparrow, over de smokkelaar van zangvogeltjes, en over Valeska en haar slingeraap. Welk verhaal raakt jou het meest? Denk er eens over na. En als je wilt reageren, ga dan naar nieuwsdoordetijd.com. Daar kun je je gedachten delen.

PieterEn onthoud: de tijd verandert, maar mensen blijven mensen. Zij maken muziek, zij smokkelen, zij zorgen voor dieren, zij breken hun eigen hart. Dat is de rode draad. Dank u wel, Tim, voor dit gesprek. Het was mij een genoegen.

TimDank jou, Pieter. En jij, luisteraar: blijf nieuwsgierig. Blijf luisteren. En kom terug voor de volgende aflevering van Nieuws door de Tijd. Tot dan!