Uitkering: 52.000 mensen kregen te veel of te weinig

TimHé luisteraar, welkom bij Nieuws door de Tijd. Vandaag heb ik een verhaal dat echt iedereen kan raken. Stel je voor: je bent ziek, je kunt niet meer werken, en dan krijg je een brief dat je uitkering misschien niet klopt. Dat overkomt 52.000 mensen in Nederland.

PieterMijn goede heer, 52.000? Dat is een stad in mijn tijd. In 1850 zou zo'n bericht via de krant komen, maar de onzekerheid is van alle eeuwen. Vertel mij, wat is een uitkering precies?

TimEen uitkering is geld dat je van de overheid krijgt als je niet kunt werken door ziekte. Vandaag gaat het over de WIA. Dat is een uitkering voor mensen die lang ziek zijn. Het UWV, een instantie, berekent hoeveel je krijgt.

PieterHm-hm, dus de overheid treedt op als een soort gilde dat geld uitdeelt. Maar gij zegt dat er fouten zijn gemaakt. Hoe kan dat? In mijn tijd controleren we de boeken drie keer.

TimNou Pieter, dat dachten ze hier ook. De Rekenkamer ontdekte dat zeker 16.000 mensen te weinig kregen tussen 2020 en 2024. Soms gaat het om kleine bedragen, maar soms wel 25.000 euro. En 12.000 mensen kregen juist te veel.

PieterTe veel én te weinig? Dat is een koopman die zijn eigen kantoor niet vertrouwt. En wat is de oorzaak van die fouten? Een verkeerd getal in het grootboek?

TimDeels. Het UWV zegt dat de uitkering heel ingewikkeld is. Bijvoorbeeld: als iemand vakantiegeld had opgebouwd, maar nog niet op de rekening, ging de berekening mis. En ook thuiswerken tijdens corona zorgde voor minder hulp tussen collega's.

PieterThuiswerken? Gij bedoelt dat ambtenaren hun werk vanuit hun slaapkamer deden? In mijn tijd zou een klerk nooit alleen de boeken doen. Het gilde controleert altijd samen. Dat verklaart veel.

TimPrecies. En nu start vandaag de hersteloperatie. Dat betekent: het UWV gaat 52.000 gevallen opnieuw berekenen. Mensen die te veel kregen, hoeven dat geld niet terug te betalen. Dat is bijzonder.

PieterDat is edelmoedig. Maar luisteraar, let op het woord 'hersteloperatie'. Dat klinkt medisch, maar het betekent hier: een grote actie om fouten te herstellen. Alsof men een gebroken dijk herstelt.

TimEn er is nog een woord: gedupeerden. Dat zijn mensen die nadeel hebben van de fout. Maaike Keesen is een van hen. Ze kreeg een brief dat haar uitkering misschien fout was. Bijna een jaar later wist ze nog niets.

PieterDie onzekerheid is verschrikkelijk. In mijn tijd zou zo iemand naar de kerk gaan en bidden. Maar gij hebt tegenwoordig telefoontjes en brieven. Zij lag te shaken, zegt ze. Dat is geen zwakte, dat is stress.

TimKlopt. En ze is niet alleen. De overheid wil een nieuw schandaal voorkomen, zoals het toeslagenschandaal. Daarom mogen mensen die te veel kregen het geld houden. Philippe Penders kreeg 7500 euro te veel en mag het houden.

PieterHij zegt: aan de ene kant fijn, aan de andere kant heb ik dat geld gewoon niet. Dat is een koopman die een geschenk krijgt maar de rekening al heeft betaald. Mooi menselijk.

TimEn hij is nu zo'n expert geworden dat hij aan zijn keukentafel uitkeringen van anderen controleert. Al 150 mensen heeft hij geholpen. Dat is toch mooi? Hij zegt ook: het UWV is niet de enige schuldige. Werkgevers geven vaak verkeerde info.

PieterDus de fout begint bij de werkgever, niet bij het UWV? Dat lijkt op een schip dat lekt omdat de lading niet goed is vastgemaakt. De kapitein krijgt de schuld, maar de havenarbeiders maakten fouten.

TimPrecies. En nu komt het leerpunt van vandaag. In het nieuws zie je vaak 'te veel' en 'te weinig'. Dat is een patroon: te + werkwoord? Nee, te + bijvoeglijk naamwoord of bijwoord. 'Te veel' betekent: meer dan nodig. 'Te weinig' betekent: minder dan nodig.

PieterEen simpele zin: 'Ik heb te weinig geld.' Dat is correct. Maar let op: je zegt niet 'Ik heb te weinig van geld'. Dus: te + veel/weinig. En een betere zin: 'Zij ontving te weinig uitkering, waardoor ze in de problemen kwam.'

TimEn jij, luisteraar, kunt dit ook gebruiken. Zeg bijvoorbeeld: 'Ik heb te veel koffie gedronken' of 'Hij werkt te weinig'. Het is heel nuttig. Probeer het eens hardop.

PieterMaar Tim, wat gebeurt er nu met die 52.000 mensen? Gaan ze allemaal geld krijgen? En hoe lang duurt dat?

TimHet UWV zegt: het duurt tot en met 2027 voordat alle gedupeerden geld hebben. Daarvoor is 100 miljoen euro gereserveerd. En de regering wil de WIA veranderen, omdat de regeling te ingewikkeld is.

Pieter100 miljoen? Dat is een fortuin. In mijn tijd zouden we dat in zilverstukken uitbetalen. Maar goed, het is voor een goede zaak. Toch vraag ik mij af: hoe controleert een gewone burger of hij het juiste bedrag krijgt?

TimDe Rekenkamer zegt: dat is onmogelijk voor gewone burgers. Zelfs UWV-medewerkers merken niet altijd dat ze fouten maken. Daarom is het zo belangrijk dat het systeem eenvoudiger wordt.

PieterDus de les is: als een systeem te ingewikkeld is, maakt iedereen fouten. Of je nu in 1850 of in 2250 leeft. Maar gelukkig zijn er mensen zoals Philippe die anderen helpen. Dat is naastenliefde.

TimMooi gezegd. En luisteraar, wil je meer van dit gesprek horen? In deel 2 praten we verder over de oplossingen en wat jij kunt doen als je zelf een uitkering hebt. Ga naar nieuwsdoordetijd.com en praat mee.

TimLuisteraar, we hebben het al gehad over de fouten en de stress. Maar wat gebeurt er nu concreet met die 52.000 mensen? Het UWV is begonnen met een hersteloperatie. Dat betekent: ze kijken alle dossiers opnieuw na en betalen te weinig ontvangen geld terug. Soms gaat het om kleine bedragen, soms om duizenden euro's.

PieterEen hersteloperatie, zegt gij. Dat klinkt als een grote schoonmaak. In mijn tijd zouden we zeggen: de boeken worden overgedaan. Maar wie betaalt dat? De belastingbetaler zeker? Hm-hm. En hoe weten die mensen of ze te veel of te weinig kregen?

TimGoede vraag. Volgens de Rekenkamer hebben zeker 16.000 mensen te weinig gekregen tussen 2020 en 2024. En minimaal 12.000 mensen kregen juist te veel. Het UWV moet al die gevallen herberekenen. Dat is een enorme klus. En de regering heeft besloten: te veel ontvangen geld hoeft niet terugbetaald te worden.

PieterNiet terugbetalen? Dat is genereus. Maar ook riskant, dunkt mij. Als de ene te veel krijgt en de ander te weinig, dan is dat onrechtvaardig. In mijn tijd zou de gildemeester zeggen: elke penning moet kloppen. Maar goed, de fouten kwamen door thuiswerken tijdens corona, las ik. Minder controle, meer fouten.

TimPrecies. En dat thuiswerken is iets van deze tijd. In 2250 werken we al helemaal met virtuele kantoren. Maar zelfs dan kunnen fouten ontstaan. Het probleem is dat de WIA-uitkering zo ingewikkeld is. Er zijn veel regels: vakantiegeld, individueel keuzebudget, noem maar op. Daardoor gaat het mis.

PieterIndividueel keuzebudget? Wat is dat voor nieuwerwetsigheid? In mijn tijd kreeg een arbeider loon op zaterdag, en daar was alles mee gezegd. Maar goed, ik begrijp: als je veel verschillende potjes hebt, wordt het lastig. Zeg, Tim, kun je dat woord 'uitkering' eens uitleggen aan onze luisteraar?

TimZeker. Een uitkering is geld dat je van de overheid krijgt als je niet kunt werken. Bijvoorbeeld omdat je ziek bent. De WIA is zo'n uitkering. Maar er zijn ook andere, zoals de WW als je je baan verliest. Het is eigenlijk een vangnet. In 2250 hebben we basisinkomen, maar dat is weer iets anders.

PieterEen vangnet, mooi gezegd. In mijn tijd hadden we de kerk en het armenhuis. Maar een uitkering van de overheid, dat bestond nog niet. Dus ik vind het knap dat jullie dat hebben. Al maakt de overheid er blijkbaar een rommeltje van. Hoe lossen ze dat op?

TimHet UWV heeft 100 miljoen euro gereserveerd om alle gedupeerden te compenseren. Dat duurt tot en met 2027. En het kabinet wil de WIA veranderen, zodat het eenvoudiger wordt. Want zoals de Rekenkamer zegt: gewone burgers kunnen onmogelijk zelf controleren of ze het juiste bedrag krijgen.

Pieter100 miljoen, dat is een fortuin. In mijn tijd zouden we dat in zilverstukken uitbetalen. Maar goed, het is voor een goede zaak. Toch vraag ik mij af: hoe controleert een gewone burger of hij het juiste bedrag krijgt? Dat lijkt mij onbegonnen werk.

TimDe Rekenkamer zegt: dat is onmogelijk voor gewone burgers. Zelfs UWV-medewerkers merken niet altijd dat ze fouten maken. Daarom is het zo belangrijk dat het systeem eenvoudiger wordt. En daar komt ons leerpunt van vandaag om de hoek kijken. We gaan het hebben over de woorden 'te veel' en 'te weinig'.

PieterTe veel en te weinig? Dat lijkt me simpel. Maar goed, leg eens uit, Tim. Ik zie aan uw gezicht dat er een addertje onder het gras zit.

TimNou, in het Nederlands zeg je: 'Ik heb te veel geld ontvangen.' Dat betekent: meer dan nodig. En: 'Ik heb te weinig geld ontvangen.' Dat betekent: minder dan nodig. Maar let op: je zegt niet 'teveel' als één woord. Het zijn twee woorden: 'te' en 'veel'. Behalve als het een bijvoeglijk naamwoord is, zoals 'teveel' in 'het teveel aan geld'. Maar dat is voor gevorderden.

PieterDus een simpele zin: 'Ik heb te veel betaald.' En een betere zin: 'Ik heb te veel betaald voor dat brood, want het was oud.' Hm-hm. Dat klinkt logisch. Maar ik hoor mensen ook zeggen: 'Ik heb te weinig tijd.' Dat is dan weer geen geld, maar tijd. Toch werkt het hetzelfde.

TimPrecies. En nu de vraag: wat kun jij doen als je een uitkering hebt? Ten eerste: bewaar alle brieven. Ten tweede: vraag om uitleg als je iets niet begrijpt. Ten derde: er zijn mensen zoals Philippe Penders die anderen helpen met berekeningen. Hij heeft al 150 uitkeringen nagerekend. Dat is naastenliefde, zoals Pieter zou zeggen.

PieterNaastenliefde, inderdaad. In mijn tijd zouden we zeggen: een goede buur is beter dan een verre vriend. Maar ik maak me zorgen: als het UWV al fouten maakt, hoe kan een gewone burger dan ooit zekerheid krijgen? Is er geen eenvoudiger systeem mogelijk?

TimDat is precies wat het kabinet wil: de WIA veranderen. Deels omdat de regeling zo ingewikkeld is. De Rekenkamer concludeerde dat het onmogelijk is voor gewone burgers om zelf te controleren of ze de juiste bedragen krijgen. En ook medewerkers van het UWV merken het niet als zij meer fouten maken. Dus ja, het moet simpeler.

PieterSimpeler, dat klinkt als muziek in mijn oren. In mijn tijd hadden we gilden met duidelijke regels. Iedereen wist waar hij aan toe was. Nu lijken er wel honderd regels te zijn. Geen wonder dat het misgaat. Maar goed, de regering reserveert 100 miljoen euro. Dat is een flinke som. Gaat dat genoeg zijn?

TimDat is de vraag. Het UWV zegt: het duurt tot en met 2027 voordat alle gedupeerden geld hebben. En er zijn 52.000 gevallen. Dat is een hele operatie. Maar er is ook kritiek: het UWV heeft geen strenger thuiswerkbeleid ingevoerd. Medewerkers moeten in de regel twee dagen per week op kantoor werken. Maar of dat genoeg is?

PieterTwee dagen op kantoor? In mijn tijd werkten we zes dagen in de week, van zonsopgang tot zonsondergang. Maar goed, dat was geen pretje. Ik begrijp dat thuiswerken fouten kan veroorzaken. Minder overleg, minder controle. Toch denk ik: als je goede afspraken maakt, moet het kunnen. Maar ja, ik ben dan ook een koopman, geen ambtenaar.

TimEn daar zit de kern: het systeem is te ingewikkeld. Als zelfs de experts het niet meer snappen, hoe moet een gewone burger het dan doen? Daarom is het goed dat er nu een hersteloperatie is. Maar het is ook een les voor de toekomst: houd systemen simpel. In 2250 hebben we geleerd van dit soort fouten. We gebruiken nu zelflerende systemen die fouten direct signaleren.

PieterZelflerende systemen? Dat klinkt als tovenarij. Maar als het helpt, waarom niet. Toch blijf ik wantrouwig: een machine kan toch niet oordelen als een mens? Maar goed, ik ben dan ook een man van de negentiende eeuw. Vertel eens, Tim, wat kunnen onze luisteraars onthouden van deze aflevering?

TimOnthoud dit: als je een uitkering hebt, controleer of je het juiste bedrag krijgt. Vraag om hulp als het nodig is. En weet dat de overheid werkt aan een eenvoudiger systeem. Maar het belangrijkste: systemen kunnen fouten maken, of ze nu uit 1850, 2026 of 2250 komen. Mensen zoals Philippe laten zien dat we elkaar kunnen helpen.

PieterMooi gezegd. En luisteraar, wil je meer van dit gesprek horen? Ga naar nieuwsdoordetijd.com en praat mee. Daar vind je alle afleveringen en kun je reageren. Tot de volgende keer, als we weer een nieuw verhaal door de tijd halen. Vaarwel!